Dünya yılın üçüncü gününde ABD’nin Venezuela Devlet Başkanı Maduro’yu kaçırmasıyla uyandı. Maduro’nun kaçırılmasıyla sorular peş peşe gelmeye başladı:

Bu operasyon ne anlama geliyor?

Dünyada kimlere nasıl bir mesaj verildi?

 Küresel güç ilişkilerini nasıl etkileyecek?

 Küresel ve bölgesel savaşlarda yeni bir döneme mi girildi?

Küresel istikrara mı yoksa istikrarsızlığa mı yol açar?

Sorular artıyor ama bu sorulara objektif ve en azında doğruya yakın yanıtlar bulmak önemlidir.

ABD’nin yaptığı bu operasyonun nedeni uyuşturucu mu?

Trump yönetimi bu operasyonun gerekçesini ise  Maduro’nun ABD’ye uyuşturucu gönderen kartelin lideri olduğu iddiasıyla yapıldığını açıkladı. New York Güney Bölgesi Savcılığının Maduro hakkında hazırladığı ve birkaç gün önce kamuoyuna açıkladığı iddianamede “uyuşturucu terörizmi, kokain kaçakçılığı, ABD’ye karşı makineli tüfek ve yıkıcı cihazlara sahip olma” iddialarını ileri sürmüş. Peki gerçek durum böyle mi? 2025 yılı Ocak ayında piyasaya çıkan ‘Dünyada ve Türkiye’de  Uyuşturucunun Ekonomi Politiği’ isimli kitabımda ABD’nin Latin Amerika’da uyuşturucu trafiğini nasıl örgütlediğini, bunun için hemen her Latin Amerika ülkesinde CİA’nın uyuşturucuyu kontrol etmek için ‘bürolar kurduğunu, en önemlisi de trilyon dolara varan uyuşturucu paralarının CİA tarafından ABD bankalarına nasıl yönlendirildiğini ve aklandığını’ belgeleriyle açıkladım.  

Bir başka ilginç bir gelişme yaşandı. Birkaç hafta önce Trump, ABD’de uyuşturucudan tutuklu bulunan ve 45 yıl hapis cezası alan Honduras eski devlet başkanı Juan Orlando Hernandez’i affettiğini açıkladı ve bu kişi savcılık tarafından serbest bırakıldı. Peki Madoru hakkında uyuşturucu nedeniyle operasyon yapan ABD, tersine uyuşturucu nedeniyle 45 yıl ceza alan Hernandez’i neden serbest bıraktı? Bunun iki cevabı var: Birincisi, Maduro’ya bir mesajdır. Biz seni uyuşturucu ticareti gerekçesiyle yakaladık ve yargılayacağız ama anlaşırsak serbest bırakırız. İkincisi ise ABD için sorunun uyuşturucu olmadığını ve Latin Amerika’daki uyuşturucu hareketlerinin ve yönetiminin ABD’nin kontrolünde olduğuna dair bir mesaj vermesidir. Yani uyuşturucu bölgesel hakimiyeti sağlamada ve stratejiyi uygulamada sadece bir araçtır.

Trump Yönetimi Maduro’yu Venezuela Başkenti Caracas’da mı yakalandı?

ABD Basınına verilen bilgilere göre ‘ABD’nin Özel Birlikleri Venezuela’nın Başkentine kapsamlı bir hava operasyonu yaparak Maduro’yu konutunda gece yarısı gözaltına aldılar. Yine iddiaya göre: Venezuela ordusu hiçbir tepki gösteremedi çünkü ordunun bütün savunma ve saldırı kapasitesi yok edilmiş.

Peki, mevcut verilere bakıldığında böyle bir durum var mı? Olmadığı görülüyor. Venezuela ordusunda ciddi bir dağılma yok. Askeri kapasitesi de belirtildiği gibi esastan yok edildi mi? Edilmemiş. ABD askeri birliklerinin başken Caracas’a yönelik bazı hava saldırıları yaptığı doğru ama bunun oldukça sınırlı olduğu ortaya çıkmaya başladı. Aynı şekilde ABD ile Venezuela birbirine çok uzak değil. Uçakla 4-5 saat süren bir mesafede olmasına rağmen Maduro’nun ABD’ye gemiyle getirilmesi de dikkat çekti. Bunun nedeni, uluslararası basında yer almaya başlayan  iddialardan biri: Maduro’nun uçaktayken pilot’un uçağı  Karayiplerde ABD’ye bağlı  bir hava üssüne indirdiğidir. ABD Askeri birlikleri, Maduro’yu konutunda almışsa neden uçakla ABD’ye getirilmedi sorusu gündeme geliyor. Bunun ne kadar gerçek olup olmadığı Maduro’nun yapacağı açıklamalardan öğrenilecektir. İkincisi, Maduro’nun Venezuela hükümetinden ama özellikle ordu içerisinde bir kliğin CİA ile işbirliği yaptığıdır. Maduro’nun güvenliğinin bütünüyle devre dışı bırakılmasının bu ekip tarafından yapıldığı ve ABD Askerlerine önemli bir kolaylık sağladığına dair iddialardır. Bunlar iddiaların ne kadar doğru olduğu şimdiden bilinmez. ABD askeri birliklerinin gerçekten başkent Caracas’a Maduro’ya operasyon yapıp yapmadıkları önümüzdeki yıllarda anlaşılacaktır. Ancak yöntemi, biçimi nasıl olursa olsun ABD, Maduro’yu gele geçirdi. Meselenin özü budur.

İki hafta önce yayınlanan “ABD, Venezuela’ya Karşı Bir Savaş Başlatır Mı?” isimli makalemde: Kapsamlı bir savaşın sadece Venezuela için değil bütün Amerika kıtası için çok daha büyük krizlerin gündeme geleceği ve bunun da ABD’yi ciddi oradan etkileyeceği tahmin edilen bir durumdur. Aynı şekilde ABD kamuoyunun Venezuela’ya yönelik olası bir askeri operasyona karşı olduğuna dair çok sayıda anket yayınlandı. Bu nedenle ABD’nin öncelikli olarak Venezuela’yı denizden tam bir askeri ablukaya alarak tamamen izole etmeyi ve iç dinamikleri sarsarak kısmi bir hava operasyonu yapmasının daha mümkün olacağı belirtilmektedir.” Maduro’nun şu veya bu biçimde kaçırılıp ABD’ye götürülmesi, Trump yönetiminin Venezuela ile kapsamlı bir savaşa girmek istemediğini, sorunu Maduro’yu alarak çözmek istediği artık net bir şekilde anlaşıldı.

ABD Maduro’yu yakalayarak küresel dünyaya nasıl bir mesaj vermek istedi?

Trump’ın yeni doktrininde ‘Asıl olan ABD’nin güvenliği ve geleceğidir, dünyanın güvenliği ikincildir.’ ABD, diplomasi ve ekonomik gücünü ön plana çıkartırken askeri gücünü de her an ve her zaman bir tehdit olarak kullanır. Trump yönetiminin belirlediği yeni güvenlik stratejisinde ‘savaş yerine barış’ yönelimi var. Ama bunu yaparken barışın savaşla sağlanabileceği sıklıkla dile getiriliyor. ABD, her bölgede ve kıtada model bölgeler seçerek bunu göstermek istiyor. Ortadoğu’da İran’a yönelik uyguladığı ve askeri baskıyla Molla rejimini teslim almak istiyor. Venezuela yönetimine ve devlet yapısına dokunmadan Maduro’yu kaçırıp ABD’ye götürmesi ve Venezuela petrolü bizimdir açıklaması bu doktrininin bir yansımasıdır. Ukrayna, topraklarının bir kısmının Rusya’ya verilmesi istemi, Golan tepelerinin Suriye’den alıp İsrail’e verdiğini açıklaması, Danimarka’ya ait Görland adalarını istemesi belirlenen yeni güvenlik stratejisinin sonucudur.

Trump’ın iki hafta sonra Çin lideri Xi ile yapacağı görüşmede, Çin lehine Tayvan hakkında sürpriz açıklama yapabilir. Trump yaptığı basın açıklamasında Rusya ve Çin’e Venezuela’daki ekonomik çıkarlarının korunacağının mesajını vererek iki ülkeyi sakinleştirmek istediği anlaşılıyor. Çünkü Rusya’nın Ukrayna, Çin’in Tayvan meselesi var. Venezuela’ya yaptığı saldırı, Rusya ve Çin için çok meşru gerekçeler yaratacaktır.

ABD’nin Maduro’yu kaçırmasının amacı nedir?

Trump, yaptığı basın açıklamasında gazetecilerin “Venezuela’nın petrol endüstrisinin geleceğinde ne görüyorsunuz?” sorusuna Trump, “Gördüğüm şu ki son derece müdahil olacağız. Söyleyebileceğim bu. Dünyadaki en mükemmel en büyük petrol şirketleri ve son derece müdahil olacağız.” yanıtını verdi. Söz konusu makalemde “BP, OPEC ve diğer enerji kuruluşlarının uluslararası istatistiklerine göre “Venezuela’nın rezervlerinin yaklaşık 300 milyar varil olduğu tahmin ediliyor ve toplam küresel petrol rezervlerinin yaklaşık %18’ini oluşturuyor. Suudi Arabistan yaklaşık 260 ila 298 milyar varil ile ikinci sırada yer alırken, Kanada yaklaşık 168 milyar varil, İran yaklaşık 158 milyar varil ve Irak yaklaşık 145 milyar varil ile üçüncü sırada yer alıyor.”  Trump’ın meselesi ne Maduro ne de uyuşturucu sorunu olup tamamen Venezuela’nın enerji kaynaklarıdır.  Trump, yaptığı basın açıklamasında Venezuela’yı kast ederek: “Orada bir grup olmasını istiyoruz. Petrol şirketlerinin milyonlarca dolarlık yatırımından bahsediyoruz. Onların zararının karşılanması gerekiyor. Orayı düzgün şekilde yöneteceğiz.” ABD’nin stratejik çıkarları ve ekonomik sorunları nedeniyle Venezuela’ya zorunlu ihtiyaç duyduğu, dünya çapında görülen bir durum.

Maduro’nun kaçırılması Venezuela’da devlet sisteminin varlığını etkilemedi

Venezuela devlet sistemi olduğu gibi devam ediyor. Devletin stratejik gücü olan Meclis, Senato, Dışişleri, Savunma ve İçişleri Bakanları, Genelkurmay Başkanı, Kuvvet Komutanları ve Milis Güçleri olduğu gibi duruyor.  Genelkurmay Başkanı, Venezuela askeri birliklerinin başkenti son askerine kadar savunacağını açıkladı. Anayasa Mahkemesi Maduro’nun Başkan Yardımcısı Delcy Rodríguez’i Venezuela Başkanı olarak atadı. Delcy Rodriguez, başkan yardımcısıyken Venezuela’nın istihbarat ajansı olan Bolivarcı İstihbarat Servisi’nin (SEBIN) sorumlusu olmasıyla dikkatleri üzerine çekti. Venezuela Savunma Konseyi’nde kürsüye çıkıp konuşan Venezuela’nın yeni başkanı “Venezuela hiçbir ülkenin boyunduruğu altına girmeyecek ve asla bir ‘koloni’ haline gelmeyecek” kararlılığını vurguladı. Aynı zamanda “kendisinin tek bir lideri olduğunu ve onun da Nicolas Maduro olduğunu tüm dünyaya ilan ediyorum” dedi.

Trump’ın Venezuela yönetimine dolaylı mesajı

Trump yönetimi, Maduro’nun kaçırılmasının özellikle Latin Amerika kıtasında ciddi politik sonuçlara yol açacağının farkındadır. Yaptığı basın açıklamasında Venezuela muhalefetinin lideri olarak bilinen ve daha önce “Nobel Barış Ödülü’nü hak ediyor”   olarak ilan ettiği Machado’yu  denklemin dışına attı.  Trumup “Machado’nun halk nezdindeki gücünü ve siyasi kapasitesini yetersiz bulduğunu” belirterek aslında Venezuela devletine dolaylı uzlaşma mesajı verdi. Böylelikle Maduro’yu  Birleşmiş Devletler Hukukunu çiğneyerek kaçırılmasının daha ciddi bir soruna dönüşmemesi için devletin statükosunun devamı için uzlaşabileceği sinyalini vermiş oldu.

Maduro’nun kaçırılmasına kim ne dedi?

Latin Amerika kıtasından önemli tepkiler gelmeye başladı

Latin Amerika’nın önemli ülkeleri ABD’nin Maduro operasyonuna karşı çok net bir tutum aldılar. Yapılan açıklamalar, ABD’nin Latin Amerika’da uygulamak istediği stratejinin ciddi sorunlar yaratacağını ortaya koyuyor.
Kolombiya Cumhurbaşkanı Petro: “Hangi kanun Amerika Birleşik Devletleri’ne meşru olarak seçilmiş bir devlet başkanını kaçırma ve kendi topraklarında yargılama hakkı veriyor? Peki bu yargılamayı hangi yetkiye dayanarak yürütüyor? ABD, kendisini kanunların, egemenliğin ve ulusların üstünde, dünyanın koruyucusu mu ilan etti?”

Küba Devlet Başkanı Miguel Díaz-Canel: “Küba, ABD’nin Venezuela’ya karşı suç teşkil eden saldırısını kınıyor ve uluslararası toplumdan acil bir tepki talep ediyor… Venezuela halkına ve Amerika kıtasına karşı devlet terörü uygulamakla” suçladı.

Meksika Dışişleri Bakanlığı yaptığı açıklamada: “Meksika hükümeti, ABD silahlı kuvvetlerinin Venezuela topraklarına karşı tek taraflı gerçekleştirdiği ve BM Şartı’nın 2. maddesini açıkça ihlal eden askeri eylemleri şiddetle kınamakta ve reddetmektedir.”

 Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva:  “Venezuela topraklarının bombalanması ve devlet başkanının alıkonulması kabul edilemez çizgiyi aşmıştır. Bu eylemler, Venezuela’nın egemenliğine yönelik ciddi bir saldırı ve uluslararası toplum için son derece tehlikeli bir emsal teşkil etmektedir…”

Eski Bolivya Devlet Başkanı Evo Morales: “Trump, yeni dünyanın Hitler’i. Trump, doğal kaynaklara olan hırsı, nefreti ve halkların ve liderlerin imajını çarpıtma dürtüsüyle hareket ederek, silah zoruyla, hiçbir sınırlama olmaksızın ülkeleri işgal ediyor, öldürüyor ve yağmalıyor… yeni Hitler karşısında artık yeter, sessizlik ve suç ortaklığı!

Küresel Güçlerin Yaklaşımı

BM Genel Sekreter Sözcülüğünden Venezuela’ya dair yapılan açıklamada: ” … Genel Sekreter, uluslararası hukukun kurallarına uyulmamasından endişe duyuyor.”  

Avrupa Birliği (AB) Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas: Her koşulda uluslararası hukuk ve BM Şartı’na saygı gösterilmelidir. Tüm tarafları itidale davet ediyoruz.”

Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot: “…. Fransa kalıcı siyasi çözümün dışarıdan dayatılamayacağını ve egemen halkların kendi geleceklerine kendilerinin karar verdiğini hatırlatır.” ifadelerini kullandı.

İspanya Dışişleri Bakanlığının yaptığı açıklama: “İspanya, gerilimin azaltılması, ılımlılığın sağlanması ve her zaman uluslararası hukuka ve BM Şartı’nın ilkelerine saygı gösterilmesi çağrısında bulunuyor.”

Çin Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada:  “…Washington yönetiminin uluslararası hukuka ve Birleşmiş Milletler (BM) Şartı’nın amaç ve ilkelerine bağlı kalma, başka ülkelerin egemenliğini ve güvenliğini ihlal etmeye son verme çağrısı” yaptı. yapıldı.

Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov: Şiddetle Amerikan yönetimini halihazırdaki tutumunu yeniden gözden geçirmeye ve egemen bir ülkenin meşru olarak seçilmiş devlet başkanını ve eşini serbest bırakmaya çağırıyoruz.”

 Bugüne kadar ABD’nin Maduro’yu kaçırmasına doğrudan destek veren  iki ülke var: İsrail ve Ukrayna.

İngiltere dahi ‘Mudaro’nun kaçırılmasını olumlu değerlendirirken, Japonya’nın belirsiz açıklamaları, Hindistan’ın ABD’nin girişimini olumlu değerlendirmemesi, Washington’un Maduro’yu kaçırmasında uluslararası alanda ciddi desteğin gelmediğini gösteriyor.

ABD içerisinde kim ne dedi?

ABD’nin Maduro politikası bugüne ait değil. Birinci Trump döneminde 2020 yılında Maduro için 15 milyon dolar ödül konulmuştu. Biden döneminde bu politika devam ettirildi ve ödül 20 milyon dolara çıkartıldı. Trump ikinci döneminde Maduro’yu  kaçırıp ABD’ye getirtti. Politik kararlılık bakımından Trump için bir başarı olarak değerlendirmek mümkün. Ancak, bu politikanın ABD içerisinde güçlü bir destek oluşmuş değil. ABD Kamuoyu araştırmalarında Maduro’yu tehlikeli biri olarak görüldüğü ancak Venezuela’ya askeri güçle müdahale edilmesini ve devlet başkanının bu tarzda kaçırılmasına olumlu bakmadığı anlaşılıyor.

New York’un Müslüman Belediye Başkanı Mamdani: “Egemen bir ülkeye tek taraflı saldırı, bir savaş eylemidir ve hem federal hem de uluslararası hukukun ihlalidir” açıklaması yaparak Trump yönetimine ciddi eleştirilerde bulundu.

Biden’in Başkan Yardımcısı ve Trump’a karşı Demokratların Adayı olan Kamala Harris çok daha kapsamlı bir değerlendirme yaptı : “Donald Trump’ın Venezuela’daki eylemleri Amerika’yı daha güvenli, daha güçlü veya daha uygun fiyatlı hale getirmiyor. Maduro’nun acımasız, gayrimeşru bir diktatör olması, bu eylemin hem yasa dışı hem de akıllıca olmadığı gerçeğini değiştirmez. Bu filmi daha önce de izledik. Rejim değişikliği veya petrol için yapılan savaşlar güç gösterisi olarak satılır ama kaosa dönüşür ve bedelini Amerikan aileleri öder. Amerikan halkı bunu istemiyor ve kendilerine yalan söylenmesinden bıktı. Bu mesele uyuşturucu veya demokrasiyle ilgili değil. Bu mesele petrol ve Donald Trump’ın bölgesel güçlü adam rolünü oynama arzusuyla ilgili…”

Cumhuriyetçi kıdemli Senatör Mike Lee, : “ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun, kendisine “Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun ABD’de cezai suçlamalarla yargılanmak üzere tutuklandığını ve bu ülkeye düzenlenen saldırıların tutuklama emrini uygulayanları korumak için gerçekleştirildiğini” açıkladı

ABD’nin en etkili Senatör Lindsay Graham ise “ABD’nin Venezuela’da düzenlediği saldırıların ardından Küba ve İran liderlerinin de endişeli olmalıdır.” Graham, ABD’nin dış politikasında en etkili ve kıdemli bir senatör olarak yaptığı açıklama Trump’a verilen en ciddi desteği ifade ediyor.

Maduro’nun Kaçırılmasının Ankara’ya yansıması olur mu?

Maduro’nun kaçırılıp ABD’ye götürülmesi Ankara açısından önemli sorun işaretleri oluşturuyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Maduro ardasında çok özel bir ilişkinin olmasının ötesinde iki ülke arasındaki ilişkiler uluslararası alanda sorgulandığı bilinmektedir. Türkiye dahil uluslararası basına yansıyan bir kısım iddialar bulunuyor. Venezuela ile Türkiye arasındaki ilişkilerde: Altın ticareti, uyuşturucu ticareti, petrol ihracatı gibi iddialar ABD basınında yer alan konular olarak ön plana çıktı. Hatta Sedat Peker’in yayınlandığı videolarda Venezuela’dan uyuşturucu’ sevkiyatı yapıldığına dair iddialara yer verildi.  Burada esas sorun, ABD’nin Venezuela’ya uyguladığı ambargonun Hem Türkiye’nin hem de Türkiye üzerinden Rusya ve İran tarafından ihlal edildiği iddiasıdır. Bunların Maduro’nun yargılanmasında gündeme gelme olasılığı özellikle Ankara’da dikkatle izlenecektir.

Türkiye Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada: “…Venezuela’da meydana gelen son gelişmeleri yakından takip ediyoruz. Türkiye, Venezuela’nın istikrarına ve Venezuela halkının huzur ve esenliğine önem atfetmektedir. Mevcut durumun bölgesel ve uluslararası güvenlik açısından olumsuz sonuçlar doğurmamasını teminen tüm tarafları itidalli davranmaya çağırıyoruz. Venezuela’daki krizin uluslararası hukuk çerçevesinde çözüme kavuşturulması yönünde her türlü yapıcı katkıyı sunmaya hazırız.” Telaşı ve ürkekliği içeren    bir açıklama olduğu görülüyor.

Sonuç: Trump yönetiminin Maduro’yu şu veya bu biçimde kaçırarak ABD’ye götürmesi, mutlak bir zafer olarak görülemez. Beklenilen siyasal sonuçları doğurmayacağı görülüyor.  Latin Amerika kıtası çok açık olarak kaçırma eylemine karşı duruyor. AB, uluslararası hukukun ve Birleşmiş Milletlerin Devletler anlaşmasının ihlaline dikkat çekiyor. Çin ve Rusya açık tutum belirliyor. Ama aynı zamanda Venezuela’da devletin varlığını devam ettirmesi ve mevcut statükonun korunması özellikle Çin ve Rusya için bir avantaj olarak görülüyor.

Venezuela Anayasa Mahkemesi’nin yeni Başkan olarak ataması Savunma Konseyi tarafından onaylanması, Venezuela halkının sokaklarda yönetime destek gösterisi yapması, Trump’ın operasyonu sadece Maduro ile sınırlaması uluslararası ve Latin Amerika’da gelecek tepkileri hafifletmeye yönelik bir plan olarak değerlendiriliyor. Trump, bu operasyonun esasen Venezuela’nın petrolüne el koyma olduğunu çok net olarak belirtti. Bundan sonuç alır mı? Bunun çok kolay olmayacağı açıktır? Honduras eski devlet başkanı Juan Orlando Hernandez gibi Maduro’da yapılacak gizli pazarlıklar sonucu serbest kalması da sürpriz olmaz.