Dr. MUSTAFA PEKÖZ: KÜRT SORUNUNUN ÇÖZÜMÜNDE  MİT BAŞKANI İBRAHİM KALIN VE MHP LİDERİ DEVLET BAHÇELİ’NİN MESAJLARI

 

7 Şubat 2025  tarihinde PKK Lideri Öcalan’ın ‘Kürt Sorunun Demokratik Çözümü için başlattığı süreç henüz sonuçlanmış değil. Taraflar arasındaki ilişkiler, görüşmeler, gerilimler, karşılıklı uyarılar devam ediyor.

Çözüm Sürecinin Hangi Aşamasındayız.

Çözüm sürecine dair birinci, ikinci, üçüncü aşamalar gibi sıralamalar yapılıyor. İlginç olan bu sıralamaları devlet yapmıyor. Kürt Politik Hareketi yapıyor. Bu sürecin iki temel aşaması var. Birincisi PKK’nin Silahlı Mücadeleyi sonlandırma kararı ve bunun hayata geçirilmesi. İkincisi ise birincisine bağlı olarak devletin atacağı hukuki, politik ve toplumsal adımlardır. Kürt Politik Hareketinin numaralandırarak aktardığı aşamaların tamamı birinci aşamanın alt maddeleridir. Henüz ikinci aşama başlamadı.

İbrahim Kalın ve Devlet Bahçeli’nin ortak vurgusu: Kürt sorunun Çözümü Uluslararası ve Bölgeseldir.

Bahçeli’nin Türkgün Gazetesinde Kürt Sorunun Çözümüne dair 50 maddelik bir manifestosu yayınlandı. Devlet Bahçeli’nin yapmış olduğu değerlendirme, sadece MHP’nin değil, sürece dair atılan adımların devletin arka plandaki politik kararını açıklıyor. Bahçeli Çözüm Sürecinin Başlatılmasındaki ‘Uluslararası Ve Bölgesel Faktörleri’ sıralarken şu hususlara dikkat çekmiş;

“22- Günümüz dünyasında güç dengeleri değişmekte; ABD-Çin rekabeti, Rusya-Ukrayna savaşı, Orta Doğu’daki çatışmalar, Avrupa’nın karşı karşıya bulunduğu siyasi ve ekonomik sorunlar, değişen ticaret ve enerji güzergâhları yeni bir uluslararası ortamı meydana getirmektedir. Terörsüz Türkiye’yi bu büyük jeopolitik dönüşüm içerisinde ele almak, anlamak oldukça önemlidir.

 23- Türkiye, Avrupa ile Asya, Karadeniz ile Akdeniz, enerji ve ticaret güzergâhları arasında bulunan jeopolitik konumu nedeniyle bölgesel gelişmelerden doğrudan etkilenen bir ülkedir. Bu nedenle Türkiye’nin iç güvenliği ile bölgesel güvenlik arasında doğrudan bir ilişki bulunmaktadır.

24– Orta Doğu’daki istikrarsızlıkların uzun süre devam etmesi, yalnızca bölge ülkelerini değil, küresel ekonomi, enerji güvenliği, göç hareketleri ve uluslararası güvenlik dengelerini de etkilemektedir. Türkiye’nin güvenlik politikalarının bölgesel gelişmelerden bağımsız değerlendirilmemesi gerektiği düşüncesi bu noktada önem kazanmaktadır.”

Ortadoğu Araştırmaları Merkezi (ORSAM) ile Oxford Üniversitesi Küresel Tarih Merkezi bünyesindeki Küresel Düzen Programı tarafından ortaklaşa düzenlenen ‘Ortadoğu’da yeni bir bölgesel toplum sözleşmesi arayışı’ başlıklı konferansına Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın da katılmış. Konferanstaki konuşmasından basına kısa bölümler yansıdı. Kürt meselesinin yalnızca Türkiye sınırları içerisinde ele alınamayacağını belirten Kalın, “Kürtlerin yaşadığı Suriye, Irak ve İran’da da toplumsal bütünleşme ve demokratikleşme ihtiyacı bulunduğunu… Bölgedeki etnik, mezhepsel ve dinî farklılıkların çatışma nedeni olmak yerine toplumsal zenginliğin bir parçası haline gelebileceğini” belirtirken Kürt sorunun bölgesel çatışmanın, rekabetin ve çözümlerinin önemli bir halkası olduğunu vurguluyor. Bu nedenle Türkiye’de atılan adımın Türkiye’nin iç meselesini aştığını, bölgesel sorunların önemli bir parçası olduğunu ve devletin kendi ‘iç sorununu’ aşarak bölgesel sorunların çözümünde önemli bir rol üstlenebileceğinin mesajını veriyor.

 

MİT Başkanının bu mesajı, devlet içerisinde, Kürt sorunun çözümüne karşı direnen veya itiraz eden güçleredir. Kalın, Kürt sorunun çözümünün sadece Türkiye için değil aynı zamanda Suriye ve İran için de bir  zorunluluk olduğuna dikkat çekiyor. Böylelikle Suriye’de atılan adımları bir tehlike olarak görmüyor tersine bölgesel istikrar için bir zorunluluk olduğunu vurguluyor.  Küresel güçler, Kürt sorunun çözümünün Ortadoğu’nun istikrarının önemli halkalarından biri olduğuna dikkat çekiyor. Kalın da bunu en iyi bilenlerden biridir.  Bahçeli de MİT Başkanı Kalın’ın bu değerlendirmesini net bir şekilde destekliyor; “43- Türkiye’nin bulunduğu coğrafyada barış ve istikrarın güçlendirilmesi, Irak ve Suriye başta olmak üzere komşu ülkelerde yaşanan gelişmelerin Türkiye’nin güvenliği üzerindeki etkilerinin azaltılması bakımından da önem taşımaktadır….”

 

Bahçeli’nin sıraladığı maddeler ve Kalın’ın katıldığı konferansta yapmış olduğu sunum önemlidir. Kürt sorunu Türkiye’nin iç meselesi olmaktan çıkıp, uluslararası ve bölgesel bir boyuta ulaşmıştır. Devlet, Kürt sorununu çözüm için somut adımlar atmazsa, Türkiye mutlak bir şekilde uluslararası ve bölgesel güçlerle karşı karşıya gelecektir. Kürt sorunun dünyadaki stratejik meselelerin merkezine doğru kayıyor. Türkiye’nin bölgesel ilişkilerde stratejik bir rol oynayabilmesi için Kürt sorunun çözümünü için gerekli kararları alması ve adımlara atması gerektiğine dikkat çekiliyor. Kürt Sorunun Çözümüne dair atılan ilk adımdan itibaren bu sorunun uluslararası ve bölgesel ilişkilerden bağımsız olamayacağını, küresel güçlerin bu konuda devlete gerekli mesajları verdiğini belirtmiştik. Bahçeli ve Kalın, Kürt sorunun çözümünün Türkiye’nin iç meselesinin dışında küresel çapta bir etkisi olduğunu veya olacağını teyit ettiler. Bu nedenle Devletin  Kürt sorununun demokratik siyaset içerisinde çözümüne dair PKK ve özellikle Öcalan ile başlatma kararı almış olmasının arka planında küresel güçlerin stratejilerinin ve politikalarının önemli bir etkisi olduğunu bizzat Bahçeli ve Kalın’ın açıklamalarıyla kabul edildi.

Bahçeli ve Kalın Çözümün İç Dinamiklerine Dikkat çekiyor

Bahçeli, Kürt sorunun çözümü için iç dinamiklerin harekete geçirilmesi gerektiğini belirtiyor.

“14-… Siyasi taleplerin meşru zemini demokratik siyaset, hukuk ve Türkiye Cumhuriyeti’nin anayasal düzenidir.

16- …Bu anlayış, farklılıkları çatışma nedeni hâline getirmek yerine ortak vatandaşlık ve kardeşlik hukukunu güçlendirmeyi amaçlamaktadır.

19- …Güvenlik sorunlarının ağırlığının azalmasıyla ekonomik, sosyal, kültürel ve demokratik meselelerin daha güçlü biçimde tartışılabileceği bir siyasi ortamın oluşması hedeflenmektedir.”

“31- …Terör sorununun siyasi, hukuki ve toplumsal sonuçlarının demokratik meşruiyet içerisinde değerlendirilmesi bakımından TBMM’nin rolü büyük önem taşımaktadır.

33- …Meclis zemininde de ele alınmasıyla daha geniş bir demokratik müzakere alanı oluşturulmuştur.

34- Sürecin hukuk zemininde ilerlemesi… Hukukun üstünlüğü, anayasal düzen, kamu düzeni ve vatandaşların temel hak ve özgürlükleri aynı anda gözetilmelidir.”

44- … devletin güvenlik politikaları ile demokratik siyasetin birbirlerine alternatif olarak değil, hukuk çerçevesinde birbirini tamamlayan unsurlar olarak ele alınmasına bağlıdır. Şiddetin sona erdiği zeminde siyaset, toplumun farklı meselelerini demokratik yollarla tartışabilmelidir.”

Kalın katılmış olduğu konferansta dikkat  çektiği noktalardan biri, bölgenin sorunlarının dışarıdan empoze edilen modellerle çözülemeyeceği düşüncesiydi. Kalın, “Ortadoğu toplumlarının kendi tarihsel tecrübeleri, kültürel birikimleri ve siyasi gerçeklikleri doğrultusunda çözüm üretmeleri gerektiğini… değişimin dış aktörlerden değil, içeriden gelen toplumsal dinamiklerden doğacağına” dikkat çekti. Kalın “Bu neden bir mesele haline geldi? Kürtlerin bir bölümünün kendisini dışlanmış, ayrımcılığa uğramış ve haklarından mahrum bırakılmış hissetmesiyle ilgili bir mesele bu. Bunu ele almak zorundasınız…. “Bunu yalnızca birine (yani sadece silahsızlandırmaya) indirgerseniz süreç tek ayaklı kalır. Sürecin iki ayak üzerinde ilerlemesi gerekiyor…. Ancak bu da tek başına sorunu çözmeyecek. Demokratikleşme, kapsayıcılık, bütünleşme ve benzeri alanlarda başka adımlar da atmamız gerekiyor… Silahsızlanma bu sürecin bir ayağı. Diğer ayağı ise kesinlikle daha fazla demokratikleşme ve demokratik reformlar” bütün bu değerlendirmeler Kürt sorunun çözümüne dair iç toplumsal ve politik dinamiklerin oynaması gereken rolü bakımından verilen mesajlar olarak değerlendirebiliriz.

Bahçeli’nin “devletin güvenlik politikaları ile demokratik siyasetin birbirlerine alternatif olarak değil, hukuk çerçevesinde birbirini tamamlayan unsurlar olarak ele alınmasına bağlıdır. Şiddetin sona erdiği zeminde siyaset, toplumun farklı meselelerini demokratik yollarla tartışabilmelidir” tespiti ile Kalın “Ancak bu da tek başına sorunu çözmeyecek. Demokratikleşme, kapsayıcılık, bütünleşme ve benzeri alanlarda başka adımlar da atmamız gerekiyor” değerlendirmesi Kürt sorununun çözümü için devlet içerisinde bir iradenin oluştuğuna dair bir mesaj olarak okunabilir.  Her ikisi de Kürt sorunu sadece ‘bir terör meselesi olarak ele alınamaz’ uyarısını yapıyor. Ayrıca sadece PKK’nin silahlı mücadeleyi bırakması olarak da görülemez. Kürt sorununun çözümünün en önemli yanının ‘kesinlikle daha fazla demokratikleşme ve demokratik reformlar’ olduğunun kabul edilmesidir.

Devletin dönüşmesi kolay değil

Belki de en çok konuşulan sorun bu. Kürt Politik Hareketinin şuana kadar tek taraflı olarak attığı adımlara karşılık devlet adım atacak mı? Birinci aşama tamamlandıktan sonra devlet ‘Kürt sorunun hukuki ve politik çözümünü’ erteleyecek mi yada sürece yayarak etkisizleştirecek mi? Devlet içerisinde ‘Kürt sorunun çözümüne dair esasa ilişkin bir irade birliği var. Ancak, MİT Başkanı Kalın’ın ‘Kandil’de bazı dirençler var’ derken tersine devlet içerisinde çok daha ciddi bir direncin olduğu çok net olarak görülüyor.

Türkiye gibi ırkçı-milliyetçi gibi ideolojik kodlar üzerinde inşa edilmiş devletin değişime önemli ölçüde kapalı olduğu bilinmektedir. Bu nedenle Türkiye’de devletin dönüşümünde güçlü bir iç direncin varlığı görülüyor. Devlet kendi iç dinamiklerinde bir çatışma ve rekabet yaşarken aynı zamanda küresel ve bölgesel gelişmelerin kendisini dayattığı görülüyor. Bu bakımdan devlet içerisindeki tartışmanın sadece ‘bölünme ve güvenlik’ olarak okunduğunda, bölgesel ve küresel baskıların çok daha ciddi sorunlar yaratacağı konusunda giderek bir anlayış birliği oluştuğu söyleyebilir. Bu anlayış birliği ise ‘Kürtlerin demokratik, politik, hukuki ve toplumsal taleplerinin minimum düzeyde’ tutularak meselenin aşılmasıdır. Bugün devletin meseleyi sürece yayma, sürekli gerekçeler bulma, her istediğini alma çabasının arka planında bu yaklaşım var. Devlet içerisindeki farklı politik eğilimlerin uzlaştıkları bu hususların sınırları ne olacak? Kürt Politik Hareketi/Öcalan ile devlet arasındaki görüşmeler/müzakere belirleyecektir.

Devletin müzakere masasına gelmesi Kürt Politik Hareketinin gücüdür

Devletin ideolojik hegemonyasının en somutlaşmış hali; ‘İnkar ve Tasfiye’ politikasıdır. Bu sürecin aşılma eğilimi içinde olduğu açıktır. Kalın: “Bu neden bir mesele haline geldi? Kürtlerin bir bölümünün kendisini dışlanmış, ayrımcılığa uğramış ve haklarından mahrum bırakılmış hissetmesiyle ilgili bir mesele bu. Bunu ele almak zorundasınız….” Kalın bu değerlendirmeyi yaparken ince bir üslupla ‘devletin Kürtler ve diğer etnik grupları yok saydığını ve tasfiye etmeye çalıştığını’ kabul etmesidir. Kalın: “Bu, ‘Önce sen şunu yap, sonra ben bunu yapayım’ şeklinde bir al-ver meselesi değil. Pazarlığa dayalı bir süreç değil. Daha ziyade aynı hedefe doğru yürümek ve yol üzerindeki engelleri kaldırmakla ilgili. Ben bu engeli kaldırırım, sen diğerini kaldırırsın. Hedef açık. Oraya ulaşmamız gerekiyor. Ama bunu birlikte yapmak zorundayız.”  MİT Başkanı, meseleyi ‘al-ver’ gibi basit ‘pazarlık’ olarak değil bir ‘müzakere süreci’ olarak gördüğünü açıklıyor.

 Devlet, Kandil/Öcalan ile çok net olarak masada müzakere yapıyor. Bu müzakerenin boyutu, etkisi, sonuçları karşılıklı güç dengeleri, ilişkiler belirleyecektir. Bu dünyanın her yerinde böyle olmuştur. Burada öncelikli olarak müzakerenin kabul edilmesidir. Yani resmi ve politik olarak muhatapların belli olmasıdır. Bugün devlet, Öcalan ile müzakere yapmaktadır. Kürt Politik Hareketinin yenildiği, kendisini tasfiye ettiği, politik denklemin dışında kaldığı gibi değerlendirmeler, eleştiriler objektif değil. Dünyanın hiçbir yerinde bir devlet, askeri ve politik olarak yenilmiş bir gücü muhatap almaz, tersine ezer geçer. Bunun en somut örneği Sir Lanka’dır. Eğer PKK askeri ve politik olarak yenilmiş olsaydı, bugün masada müzakere süreci olmazdı. Müzakere de soyut ve tek yanlı dayatma olarak algılanmaz.  Karşılıklı dengeler içerisinde tavizler de olur, geri adımlar da atılır. Bugün Türkiye’de devletin masaya oturması, devletin geleneksel çizgisi için bir geri adım olarak görebiliriz. Ancak müzakere ve çözüm dediğiniz meseleler süreçlerin olağan akışına uygun olan metotlardır.

Kürt Politik Hareketinin Yöneticilerinin Geleceği: Çözüme ve Müzakere Sürecine Dahil mi?

Tartışılan önemli noktalardan biri de bu konudur. Devletin iç direncinde ön plana çıkan önemli konulardan biri Kürt Politik Hareketinin üst düzey yöneticilerinin geleceğidir. Kendisini feshetmiş PKK’nin eski yöneticileri, “politik gerekçelerle savaştıklarını, politik bir hedeflerinin olduğunu ve bu nedenle kesinlikle ‘af’ gibi bir taleplerinin olmadığını, silahlı mücadeleyi bırakıp mücadelelerine Türkiye’de politik olarak devam edeceklerini” sıklıkla dile getirdiler. Nasıl ki Öcalan’ın politik statüsü tartışılmazsa, Kandil’deki yöneticilerin politik pozisyonunun da tartışma dışı olduğunu belirttiler. Kandil’deki yöneticilerin geleceği, kişisel bir kaygı değil politik bir talep olarak ele alınıyor.

MİT Başkanı Kalın da bu noktaya dikkat çekmiş: “Size karşı dürüst olmam gerekirse PKK’nın lider kadrosundan gelen bir miktar direnç var. Görmek istediğiniz hızda ilerlemiyoruz. Dolayısıyla ‘Bize ne olacak?’ sorusu ve sürecin nasıl sonuçlanacağı konusunda bazı meseleler, kaygılar var. Bu kaygıları anlıyorum. Ama konuşuyoruz. Bu meseleleri ele almaya ve aşmaya çalışıyoruz… Silahsızlanmanın bu aşamalarını tamamladıktan, ardından Millî Güvenlik Kurulunun onayını aldıktan ve şu anda bu paketin kapsamında olmayan PKK mensuplarını da kapsayacak ek yasaları çıkardıktan sonra o noktaya çok hızlı ulaşacağız.” Anlaşılan İmralı ile Devlet arasındaki müzakere çok yönlü devam ediyor.

Söylemler güzel ama stratejik adımlar henüz yok

Gerek Bahçeli gerekse Kalın, Kürt sorunun çözümüne dair somut tespitler yapıyor. Alınan kararların somut bir eyleme dönüşmeden hiçbir sorun aşılamaz. Şuana kadar yapılan açıklamalar ve yapılan değerlendirmeler tamamen birinci aşamaya yöneliktir. Birinci aşamaya dair nihai kararın Milli Güvenlik Kurulu’nun 27 Kasım’daki toplantısında verilecek olan ‘Teyit ve Tespit’ kararı ile birinci aşamanın pratik uygulanmasına geçilecek. Yani PKK dosyasında cezaevinde olanlardan kimler bırakılacak, Avrupa’da kimler gelecek, Kandil’de geleceklerin listesi kimlerden oluşacak. Bu aşama üzerinde ortak bir uzlaşının sağlandığı belirtiliyor.

Bu adımların atılması Kürt sorunun demokratik çözümünde önemlidir ama kendisi değildir. Birinci aşamanın toplumda politik ve psikolojik bir karşılığının oluşabilmesi için Kayyumların kaldırılması ve Kobani davasında karar verilmesi gibi hiçbir yasaya gerek kalmadan adımların atılması da önemlidir.  

Bahçeli’nin belirttiği Kürt sorununun “ekonomik, sosyal, kültürel ve demokratik meselelerin daha güçlü biçimde tartışılabileceği bir siyasi ortamın oluşması hedeflenmektedir.”  Bunun temel koşulu ikinci aşamayı oluşturan ve Kürt sorunun stratejik çözümünü ortaya koyan hukuki, politik, toplumsal ve anayasal düzenlemelerin yapılmasıdır. Anayasa gibi bazı hususların çözüme yılları kapsayabilir.

Öcalan ile devlet arasında Kürt sorunun stratejik çözümüne dair somut ve denetlenebilir bir müzakere takvimi var mı? Bu konuda tarafların yaptığı herhangi bir açıklama yok.

 Bahçeli ve Kalın sorunun demokratik çözümüne dair değerlendirmeler yapıyorlar. Ancak önemli olan resmiyete kavuşturulmasıdır.

 

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir